Vitrine-expositie 10 jaar De Stenenkruister

Gepubliceerd op 29 november 2019 12:23

Vlak voor de replica van de eerste pachtboerderij van de Prins Alexanderpolder, De Batavier, die in 1881 in Nieuwerkerk aan den IJssel werd gebouwd, staat het bronzen beeldje De Stenenkruister van de Haagse kunstenaar Loek Bos. Het is een beeld met een verhaal. Het is namelijk geïnspireerd op een gipsen beeld dat in 1898 werd gemaakt door Minca Bosch Reitz. In het bibliotheekcafé in De Batavier is een vitirine-expositie ingericht dat gaat over dit beeld, omdat het tien jaar geleden is dat het werd onthuld. Het gipsen beeld van de stenenkruister van Minca Bosch Reitz Vrouwen begonnen zich eind 19e eeuw te roeren en wilden evenveel verdienen als mannen. Er kwam een beweging die ...

opkwam voor vrouwenemancipatie. De Vereeniging Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid (VNTV) greep de kroning van koningin Wilhelmina aan, om in de zomer van 1898 de Eerste Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid te organiseren in Den Haag. Marie Jungius en Suze Groshans, beiden verantwoordelijk voor de zaal met het thema ‘Industrie’, wilden aantonen, dat vrouwen meer soorten werk aankonden dan naaien en breien. Ze kregen de inval dat op hun afdeling te visualiseren met een beeld van een stoere stenenkruister.

Arie Mijnlieff, eigenaar van steenplaats de Spreeuwenhoek in Ouderkerk, kreeg daarom begin 1897 het verzoek van Suze Groshans, of beeldhouwster Minca Bosch Reitz op zijn steenplaats voorstudies voor zo’n sculptuur mocht maken. De 36-jarige steenfabrikant had daar geen bezwaar tegen en antwoordde Groshans, dat de kunstenares dan wel in mei moest komen, omdat er alleen dàn stenen werden gemaakt, ‘... anders kon ze net zo goed een meid in Den Haag achter een kruiwagen model laten staan’, meende Mijnlieff.

Hij schreef dat het werk op de steenfabrieken aan de Hollandsche IJssel ‘typisch’ was, ‘tamelijk zwaar’ en dat ‘zijn vrouwen’ er ‘fris en sterk’ uitzagen. De kunstenares kon eenvoudig per spoor, via station Nieuwerkerk komen, omdat zijn fabriek daar ‘zo’n tien minuten lopen vandaan was’. Waarschijnlijk bedoelde hij naar het verkoopkantoor in het Spiegelhuis aan de ’s-Gravenweg bij Kortenoord, dat hij deelde met zijn broer Adriaan Marie van steenplaats Kleine Hitland, want op zijn briefpapier stond Nieuwerkerk als vestigingsplaats voor zijn steenplaats de Spreeuwenhoek in Ouderkerk.

Het resultaat was een gipsen beeld dat als eye catcher op de succesvolle tentoonstelling stond. Negentigduizend bezoekers zagen de Steenenkruister, inclusief koningin Wilhelmina en haar moeder Emma. Na afloop kocht de Haagse Academie van Beeldende Kunsten het beeld voor duizend gulden. Daarna verdween het spoorloos. De foto’s van het beeld bleven wel bewaard en gingen een eigen leven leiden. Ze verschenen vooral illustratief bij artikelen tegen vrouwenarbeid, terwijl de symboliek van de stenenkruister juist bedoeld was om te laten zien dat vrouwen wèl geschikt waren voor dat soort arbeid, maar dan wel tegen hetzelfde loon als mannen. Minca trouwde, stopte met de beeldende kunst en koos voor een verdere carrière als schrijfster.

Lokaal-historicus Adri den Boer riep in 2006 via huis-aan-huiskrant Het Kanaal kunstenaars op om zich door deze foto’s te laten inspireren en dit rolmodel van emancipatie opnieuw tot leven te wekken. Dat bracht de Nieuwerkerker Henk Dijkgraaf van HD Project-realisatie op een idee en die vroeg de Haagse beeldhouwer Loek Bos, om een nieuwe stenenkruister te modeleren en in brons te laten gieten. De projectontwikkelaar gaf het beeldje als geschenk aan de gemeente, na afronding van drie grote bouwprojecten in het Nieuwerkerkse stationsgebied.

Een daarvan was dorpscentrum De Batavier, dat – hoe kan het? – net als het beeld van de stenenkruister – een replica is, maar dan van de eerste pachtboerderij van de rijke Mijnlieffs, in de net drooggemalen Prins Alexanderpolder.

Minca Bosch Reitz had het beeld duidelijk met een andere kijk op kunst gemaakt dan Loek Bos. Ze had veel meer oog voor de afwerking van het hoofdkapje, het lichaam, de jurk en de kruiwagen. Juist voor deze details was de kunstenares naar de steenplaats geweest.

De feestelijke onthulling van de nieuwe stenenkruister was op vrijdag 27 november 2009 bij het terras van de herrezen Batavier.

Het bronzen beeldje werd daarna geadopteerd door de dames van het Breicafé, die in de nieuwe Batavier samenkwamen. Ze kleedden het beeld liefdevol met wildbreiwerk aan, zonder zich te realiseren dat ze daarmee juist het rolpatroon bevestigden, dat de vrouwen, die het oorspronkelijke beeld lieten maken, wilden doorbreken.

De keuze voor kunstenaar Loek Bos was een beetje bizar. Zijn vader was namelijk verantwoordelijk voor de collectie van het Museum voor Reproductie van Beeldhouwkunst van de Haagse kunstacademie, vanwaaruit het gipsen beeld van Minca Bosch Reitz verdwenen was.

Dan Brown zou er wel raad mee weten.

De door de Breiclub aangeklede bronzen Stenenkruister van Loek Bos.

 

De door de Breiclub aangeklede bronzen Stenenkruister van Loek Bos.

 

 

 


« 

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.